Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы Иранға кез келген шетелдік араласуға неге қарсы болды?
ParsToday – Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы Иранға кез келген шетелдік араласуға қарсы екенін мәлімдеді.
ParsToday хабарлауынша, Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы (ШЫҰ) Иранға кез келген шетелдік араласуға қарсы екенін мәлімдеді. Осыған байланысты ШЫҰ Бас хатшысы Иранның Сыртқы істер министріне хабарлама жолдап, ішкі істерге кез келген шетелдік араласуға және Иран халқының бірлігі мен ынтымағын әлсіретуге қарсы екенін білдірді.
ШЫҰ Бас хатшысы Нұрлан Ермекбаевтың Иран Сыртқы істер министрі Сейед Аббас Арақчиге жолдаған хатында Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы мүше мемлекеттердің егемендігіне, тәуелсіздігіне және аумақтық тұтастығына өзара құрмет көрсету қағидаттарын әрқашан ұстанатыны, сондай-ақ шетелдік күштердің олардың ішкі істеріне араласуына және ұйымының ынтымағы мен бірлігін әлсіретуіне қарсы екені атап өтілді.
Соңғы жылдары ШЫҰ Иранға кез келген шетелдік араласуға қарсы екенін ашық мәлімдеді. Бұл ұстаным ұйымның кең мақсаттары аясында талдануы мүмкін қауіпсіздік, геосаяси, құқықтық және экономикалық факторлар жиынтығына негізделген. Қазіргі уақытта Еуразия мен Азиядағы ең маңызды қауіпсіздік блоктарының бірі болып саналатын ШЫҰ ұлттық егемендікті құрметтеу, елдердің ішкі істеріне араласпау және ортақ қауіптерге қарсы тұру сияқты қағидаттарды баса айтады. Сондықтан Иранға шетелдік араласуға қарсы тұру бір жеке тақырып емес, ұйымның интеллектуалдық және қауіпсіздік құрылымының бір бөлігі болып табылады.
ШЫҰ-ның Иранға шетелдік араласуға қарсы болуының бірінші себебі - оның халықаралық құқық қағидаттары мен БҰҰ Жарғысын ұстануы. Мысалы, ұйымның сионистік режимнің Иранға қарсы 12 күндік соғысы кезінде Иранға қарсы әскери шабуылдар туралы ресми мәлімдемесінде бұл әрекеттер «халықаралық құқықты айқын бұзу және Иранның егемендігіне қол сұғу» деп сипатталды. ШЫҰ мүшелері, әсіресе Қытай мен Ресей, әрқашан араласпау қағидатын баса айтып, шетелдік араласуды аймақтық тұрақтылыққа қауіп төндіреді деп санайды.
Екінші себеп - қауіпсіздік мәселелері. Иран Еуразия мен Батыс Азиядағы аймақтық қауіпсіздіктің негізгі ойыншысы. Ирандағы тұрақсыздық ШЫҰ-на мүше мемлекеттердегі энергетикалық қауіпсіздікке, терроризмге қарсы күреске және шекара тұрақтылығына үлкен шығын әкелуі мүмкін. Ресей Иранмен қауіпсіздік келіссөздерінде шетелдік араласуды аймақтық қауіпсіздікке қауіп төндіретіні үшін айыптады. ШЫҰ мүшелерінің көзқарасы бойынша, Ирандағы кез келген тұрақсыздық аймақта қауіпсіздік толқынын тудырып, энергетикалық бағыттарды бұзуы мүмкін.
Үшінші себеп - Иранның ірі аймақтық жобалар үшін геосаяси маңызы. Иран Шығыс пен Батыс Еуразия арасындағы байланыстырушы буын болып табылады және көлік, энергетика және сауда жобаларында маңызды рөл атқарады. Ирандағы тұрақсыздық Солтүстік-Оңтүстік дәлізі, «Бір белдеу, бір жол» бастамасы және энергетикалық ынтымақтастық сияқты жобаларды бұзуы мүмкін. Сондықтан ШЫҰ мүшелері Иранның тұрақтылығын өздерінің стратегиялық тұрақтылығының бір бөлігі деп санайды.
Төртінші себеп - Батыстың біржақтылығы мен интервенциясына қарсы тұру. ШЫҰ-ның мүшелерінің көбісі, әсіресе Қытай мен Ресей, Батыстың тәуелсіз елдерге әскери және саяси араласуын көпполярлы тәртіпке қауіп төндіреді деп санайды. Иранға араласуға қарсы тұру, шын мәнінде, ұйымның көпполярлы тәртіпті нығайту және біржақты ықпалды азайту жөніндегі күш-жігерінің бір бөлігі болып табылады.
Бесінші себеп - Иранның ШЫҰ-ның толыққанды мүшесі мәртебесі. 2023 жылдан бастап Иран ресми түрде ШЫҰ мүшесі болды, және бұл мүшелік ұйымның Иранның қауіпсіздігі мен егемендігін қолдау жауапкершілігін арттырды. Мүшені қолдау ұйымның ұжымдық бірегейлігі мен ортақ қауіпсіздігінің бөлігі болып табылады. Иранның ШЫҰ-дағы толыққанды мүшелігімен бұл қолдау ұйымның аймақтық блок ретінде нығайтылуымен және Иранның ішкі саясатын өзгертуге бағытталған кез келген сыртқы қысымға қарсы тұруды білдіреді.
Қорыта айтқанда, ШЫҰ-ның Иранға шетелдік араласуға қарсылығы құқықтық қағидаттардың, қауіпсіздік мәселелерін, геосаяси мүдделердің және көпполярлы тәртіпті нығайтуға бағытталған күш-жігердің үйлесімінен туындайды. Бұл ұстаным Иранның Еуразия қауіпсіздігі мен саяси теңдеулерінде стратегиялық орын алатынын және оның тұрақтылығы ШЫҰ мүшелері үшін өте маңызды екенін көрсетеді.
