Американың жаңа Монро доктринасы туралы не білеміз?

ParsToday – Венесуэлаға шабуылдан кейін АҚШ президенті Дональд Трамп Вашингтонның Латын Америкасына Данро доктринасы (Дональд + Монро) аясында бұрын-соңды болмаған үстемдігін мәлімдеді.

ParsToday хабарлағандай, АҚШ президенті Дональд Трамп Венесуэлаға шабуылдан кейін өткен баспасөз мәслихатында Американың күші 200 жылдық Монро доктринасын да басып озғанын және Америка Құрама Штаттары енді Америка құрлығының абсолютті иесі екенін айтып, даулы мәлімдемелер жасады. Ол: «Монро доктринасы маңызды мәселе, бірақ біз қазір одан әлдеқайда асып түстік; әлдеқайда, әлдеқайда асып түсті! Ол қазір «Данро доктринасы» деп аталады (Дональд + Монро есімдерден алынған)»,- деді.

Оның жаңа ұлттық қауіпсіздік стратегиясы бойынша, Американың Батыс жарты шардағы үстемдігі енді ешқашан күмән тудырмайды деп мәлімдейді. АҚШ президенті бесінші АҚШ президенті Джеймс Монро тұжырымдаған және Латын Америкасындағы АҚШ әскери араласуын ақтау үшін пайдаланылған 1823 жылғы Монро доктринасын еске алып, оған өз атын қосып, оны «Данро доктринасы» деп атады және: «Батыс жарты шардағы Американың үстемдігі енді ешқашан күмән тудырмайды», - деді.

Монро доктринасы - АҚШ сыртқы саясатының негізгі қағидаты, оны 1823 жылы сол кездегі президент Джеймс Монро жариялаған және еуропалық державалардың Американы қайта отарлауына жол бермеуге бағытталған, сонымен бірге АҚШ-тың Латын Америкасындағы үстемдігін сақтап қалуды мақсат еткен.

Монро доктринасы тек 19 ғасырдың нақты жағдайларына жауап қана емес, сонымен қатар алдағы ғасырлар бойы АҚШ сыртқы саясатының негізі болып қала берді. Ол Америка Құрама Штаттарының Батыс жарты шардағы ықпал ету аймағын нығайтуға бағытталған күш-жігерін көрсетті. Енді еуропалық отаршылдық державалар дәуірі аяқталғандықтан, Вашингтон өз күш-жігерін Латын Америкасындағы Ресей мен Қытайдың ықпалын болдырмауға бағыттады.

Монро доктринасы екі негізгі қағидада қорытындыланған:

• АҚШ-ның еуропалық соғыстар мен саясатқа араласпауы; АҚШ Еуропаның және оның бар отарларының ішкі істеріне араласпауға уәде берді.
• Батыс жарты шарда қайта отарлауға тыйым салу; Латын Америкасы елдеріне үстемдікті қалпына келтіруге бағытталған кез келген еуропалық әрекет Америка Құрама Штаттарына қарсы дұшпандық әрекет болып саналды.

Бастапқыда АҚШ-ның бұл саясатты жүзеге асыру үшін жеткілікті әскери күші болмады, ал көптеген еуропалық державалар оны елемеді. Дегенмен, аймақтағы коммерциялық мүдделерін сақтап қалуға тырысқан Ұлыбритания бұл доктринаны қолдады. 19 ғасырда бұл қағида бірнеше рет бұзылды, бірақ біртіндеп АҚШ оны өзінің сыртқы саясатының тіректерінің бірі ретінде белгілей алды. 20 ғасырда Монро доктринасы кеңейіп, Батыс жарты шарда американдық ықпалды нығайту құралына айналды.

Теодор Рузвельт пен Джон Ф. Кеннеди сияқты кейбір АҚШ президенттері оны қайта анықтады. 1933 жылы Франклин Рузвельт араласпау мен көпжақты ынтымақтастыққа баса назар аударған «жақсы көрші» саясатына жаңа түсіндірме енгізді.

Дегенмен, Вашингтонның Латын Америкасындағы интервенцияшылдығы Екінші дүниежүзілік соғыстан бері саяси және экономикалық қысым, санкциялар, саботаж, аймақтағы төңкерістерді қолдау және Гренада мен Панамаға, ал қазір Венесуэлаға басып кіру сияқты тікелей әскери араласу сияқты әртүрлі формаларда жалғасып келеді.

Даулы АҚШ президенті Дональд Трамп қазір «күш арқылы бейбітшілік» саясатын ескере отырып, Батыс жарты шардағы, әсіресе Латын Америкасындағы американдық үстемдіктің ықпал ету аясын қайта анықтауға және кеңейтуге тырысып жатқан сияқты, және осыған байланысты ол Данро доктринасын енгізді.